Riddle Tale

From TyvaWiki
Jump to: navigation, search

Тывалап бижээни

[398] 28. Тоолчургу тывызык

Шаанда улуг кырга улуг хуналыг, бичии хуналыг улуг ашак чурттап чоруп-тур оо. Ийи хуназындан өске чүзү-даа чок ашак чүвең иргин. Бир-ле чылын бичии хуназы чудааш өлүп каарга, ашак оозун ховуга сөөртүп аппарып каапкан чүве-дир. Дилги маңнап келгештиң, бичии хунаның чарнының эъдин хемдип чип чыткан. Ол өйде бурунгаартан муң шериг келгеш, чарынны хову деп бодааш, хонуп чыткан чүве-дир. Ол хонуп чыдырда, Хаан-Херети куш ужуп келгеш, чарынны аг шериг-биле катай теп алгаш улуг ашактың улуг хуназының мыйызынга олуруп алгаш, бичии хунаның чарнының эъдин хемдип олурда, бурунгаартан келген муң шериг хуназының адаанга олурган улуг ашактың караанче кирип турган чүвең иргин. Улуг ашак караанче кирген аг-шеригни хир-чам деп бодааш, ушта былгырып орган ашак-тыр.


Дыңнакчыларга тоолчу:

1. Ашак улуг бе?

2. Хуна улуг бе?

3. Дилги улуг бе?

4. Чарын улуг бе?

5. Хаан-Херети куш улуг бе?

– деп, айтырыг салыр.


[400] 1. “Ашак улуг” дээн кижи топтуг-томаанныг болур.

2. “Хуна улуг” дээн кижи куюм-багай болур.

3. “Дилги улуг” дээн кижи аргалыг-мегелиг болур.

4. “Чарын улуг” дээн кижи тљлгечи-мегечи болур.

5. “Хаан-Херети куш улуг” дээн кижи экер-эрес болур.

Transliteration

[398] 28. Toolčurgu tïvïzïk

Šaanda ulug kïrga ulug xunalïg, bičii xunalïg ulug ašak čurttap čorup-tur oo. Iyi xunazïndan öske čüzü-daa čok ašak čüveŋ irgin. Bir-le čïlïn bičii xunazï čudaaš ölüp kaarga, ašak oozun xovuga söörtüp apparïp kaapkan čüve-dir. Dilgi maŋnap kelgeštiŋ, bičii xunanïŋ čarnïnïŋ ehdin xemdip čip čïtkan. Ol öyde burungaartan muŋ šerig kelgeš, čarïnnï xovu dep bodaaš, xonup čïtkan čüve-dir. Ol xonup čïdïrda, Xaan-Xereti kuš užup kelgeš, čarïnnï ag šerig-bile katay tep algaš ulug ašaktïŋ ulug xunazïnïŋ mïyïzïnga olurup algaš, bičii xunanïŋ čarnïnïŋ ehdin xemdip olurda, burungaartan kelgen muŋ šerig xunazïnïŋ adaanga olurgan ulug ašaktïŋ kirgen ag-šerigni xir-čam dep bodaaš, ušta bïlgïrïp organ ašak-tïr.


Sïŋnakčïlarga toolču:

1. Ašak ulug be?

2. Xuna ulug be?

3. Dilgi ulug be?

4. Čarïn ulug be?

5. Xaan-Xereti kuš ulug be?

dep, aytïrïg salïr.


[400] 1. ‘Ašak ulug’ deen kiži toptug-tomaannïg bolur.

2. ‘Xuna ulug’ deen kiži kuyum-bagay bolur.

3. ‘Dilgi ulug’ deen kiži argalïg-megelig bolur.

4. ‘Čarïn ulug’ deen kiži tölgeči-megeči bolur.

5. ‘Xaan-Xereti kuš’ ulug deen kiži eker-eres bolur.


Translation

28. Riddle Tale

In olden times, on a large mountain range, lived a large old man who had a large goat and a small goat. Besides the two goats, the old man had nothing at all. One year, when the small goat got emaciated and died, the old man dragged it into the steppe and left it there. A fox ran along, gnawed at the meat of the shoulder blade of the small goat and ate it. At that time, thousands of soldiers arrived from the south and, taking the shoulder blade for a field, stayed there for the night. When they stayed the night, the bird Khan-Khereti flew by, grabbed the shoulder blade together with the army, perched on the horns of the large goat of the large old man and, when it gnawed at the meat of the shoulder blade of the small goat, the thousands of soldiers who came from the south fell into the eye of large old man, who was underneath the goat. The large old man took the army that had fallen into his eye for a speck of dust and snorted, whisking it away.


The story-teller will ask the listeners:

1. Is the old man largest?

2. Is the goat largest?

3. Is the fox largest?

4. Is the shoulder blade largest?

5. Is the bird Khan Khereti largest?


1. He who says the old man is largest, is thoughtful and humble.

2. He who says the goat is largest, is careless and bad.

3. He who says the fox is largest, is sly and trickish.

4. He who says the shoulder blade, is a deceiver and liar.

5. He who says the bird Khan-Khereti is largest, is brave and bold.


Source

  • Samdan, Z. B. (et al.). 1994. Tïva ulustuŋ tooldarï / Tuvinskie narodnye skazki [Tuvan folktales]. Novosibirsk. 398-401.