The Orphan Boy

From TyvaWiki
Jump to: navigation, search

Тывалап бижээни

[286] Өскүс-оол Оол

Шыяан ам. Эртенгиниң эртезинде, бурунгунуң мурнунда Сүт-Хөл шалбаа, Сүмбер-Уула дөң турар шагда чүвези иргин. Бир черге ада-ие-даа чок, багай Өөкүс-оол хөөкүй чурттап чораан чүвези иргин.

Суг далайдан балык-байлаң тудуп чип, арга-каскактан ай-бес казып чип, амыдырап чораан-даа Өскүс-оол чүвези иргин.

Бир-ле улчуп чорааш, бир бай кижиниң аалынга таваржып кээп-тир. Биеэги аалга кээрге, улуг бай кижиниң аалы болган иргин.

Өскүс-оол биеэги байның өөнге кирип келгеш, амыр-менди солчуп турган иргин.

Бай олура: ‘Экии, оол, кайыын келдиң, аалың-чурттуң кайда боор?’ деп айтырарга:

‘Мен болза ада-ие-даа чок, аал-чурт-даа чок, чер кезип чоруур кижи мен ийин’ деп олурган.

Шыяан ам. Бай олурга: ‘Айбылап-хөлезилеп алыр магалыг кижи тыптып келген чүве эвес деппе’ деп оолду ашкарып-чемгерип олурган.

Бай олургаш: ‘Меңээ үш чыл хиреде ажылдап бер. Ооң соонда чүнү-ле алыр, хереглээр сен, мен доозазын бээр мен,’ деп олуруп-тур.

Оол тургаш: ‘Харын ындыг-ла болган-дыр, ынчаарга, хайыраатым, үш чыл ажылдап бергеш, чоруурумда сээң хаваангче үш катап согуп алыр мен’ дээрге, бай олургаш: ‘Ындыг-дыр’ деп чөпшээреп орган чүвең иргин.

Шыяан ам. Өскүс-оол-даа бай кижиниң аалынга үш чыл [287] хиреде ажылдап, мал-маганын кадарып, оорга-мойну дежилгиже ажылдап берип келген-даа иргин.

Өскүс-оол бир-ле боданып олурга, турар дээн хонук-хуусаазы үш чыл херек чок, беш-алды чыл чеде берген мындыг болган иргин ийин.

Өскүс-оол-даа: ‘Чоп кончуг хоранныг, кулугур боор, маңаа мынчага кулдадыр бе’ дээш, өгже кире халааш, байның хаваанче бир согуурга, далып каап-тыр; ийи дугаар согааш, мээзин оя согаан, үш дугаар согааш, өлүр согуп ап-даа турган.

Өскүс-оол олургаш:

‘Мээң согуум шыдаваан байны мен канчаптар мен. Мээң ажыл-ажыымны ажыр-эрттир ажыглап алгаш, чараазын сыыртынып, чазыйы өөскүп орду ыйнаан моң. Мээң амы-тынымга кыжанып, эриидеп, өгү караңайнып, ала караан хыйыр-кылчаң көрүп чорааны меге эвес, бо кулугурнуң дээш,’ байның мал-маганын мал кылып, ара-албатызы-биле үлежип-хуваажып алгаш, ой черден одуруг үндүр, чик черниң бажындан чирик баалык тывылдыр турумчуп чурттап, узун назын назылап, улус чонунуң еки аксын дыңнап, чыргалды-дамчыкты кырыгыже көрүп хана берген-дир оо!


[302] [...], Өскүс-оол, [...] деп тоолдары О. К.-Ч. Дарыма дыңнап бижээн.

Transliteration

[286] Ösküs-ool

Šïyaan am. Ertenginiŋ ertezinde, burungunuŋ murnunda Süt-Xöl šalbaa, Sümber-Uula döŋ turar šagda čüvezi irgin. Bir čerge ada-iye-daa čok, bagay Ösküs-ool xööküy čurttap čoraan čüvezi irgin.

Sug dalaydan balïk-baylaŋ tudup čip, arga-kaskaktan ay-bes kazïp čip, amïdïrap čoraan-daa Ösküs-ool čüvezi irgin.

Bir-le ulčup čoraaš, bir bay kižiniŋ aalïnga tavaržïp keep-tir. Biyeegi aalga keerge, ulug bay kižiniŋ aalï bolgan irgin.

Ösküs-ool biyeegi baynïŋ öönge kirip kelgeš, amïr-mendi solčup turgan irgin.

Bay olura: ‘Ekii, ool, kayïïn keldiŋ, aalïŋ-čurttuŋ kayda boor?’ dep aytïrarga:

‘Men bolza ada-iye-daa čok, aal-čurt-daa čok, čer kezip čoruur kiži men iyin’ dep olurgan.

Šïyaan am. Bay olurga: ‘Aybïlap-xölezilep alïr magalïg kiži tïptïp kelgen čüve eves deppe’ dep ooldu aškarïp-čemgerip olurgan.

Bay olurgaš: ‘Meŋee üš čïl xirede ažïldap ber. Ooŋ soonda čünü-le alïr, xeregleer sen, men doozazïn beer men,’ dep olurup-tur.

Ool turgaš: ‘Xarïn ïndïg-la bolgan-dïr, ïnčaarga, xayïraatïm, üš čïl ažïldap bergeš, čoruurumda seeŋ xavaangče üš katap sogup alïr men’ deerge, bay olurgaš: ‘Ïndïg-dïr’ dep čöpšeerep organ čüveŋ irgin.

Šïyaan am. Ösküs-ool-daa bay kižiniŋ aalïnga üš čïl [287] xirede ažïldap, mal-maganïn kadarïp, oorga-moynu dežilgiže ažïldap berip kelgen-daa irgin.

Ösküs-ool bir-le bodanïp olurga, turar deen xonuk-xuusaazï üš čïl xerek čok, beš-aldï čïl čede bergen mïndïg bolgan irgin iyin.

Ösküs-ool-daa: ‘Čop končug xorannïg, kulugur boor, maŋaa mïnčaga kuldadïr be’ deeš, ögže kire xalaaš, baynïŋ xavaanče bir soguurga, dalïp kaap-tïr; iyi dugaar sogaaš, meezin oya sogaan, üš dugaar sogaaš, ölür sogup ap-daa turgan.

Ösküs-ool olurgaš:

‘Meeŋ soguum šïdavaan baynï men kančaptar men. Meeŋ ažïl-ažïïmnï ažïr-erttir ažïglap algaš, čaraazïn sïïrtïnïp, cazïyï öösküp ordu ïynaan moŋ. Meeŋ amï-tïnïmga kïžanïp, eriidep, ögü karaŋaynïp, ala karaan xïyïr-kïlčaŋ körüp čoraanï mege eves, bo kulugurnuŋ deeš, baynïŋ mal-maganïn mal kïlïp, ara-albatïzï-bile üležip-xuvaažïp algaš, oy čerden odurug ündür, čik černiŋ bažïndan čirik baalïk tïvïldïr turumčup čurttap, uzun nazïn nazïlap, ulus čonunuŋ eki aksïn dïŋnap, čïrgaldï-damčïktï kïrïgïže körüp xana bergen-dir oo!


[302] [...] Ösküs-ool [...] dep tooldarï O. K.-Č. Darïma dïŋnap bižeen.

Translation

The Orphan Boy

Well then. It must have been in the earliest of times, in the past of before, when Milk-Lake was a puddle, and Mount Sümber a hill. Somewhere, a poor Orphan Boy, who had not father nor mother, was living in poverty.

The Orphan Boy kept himself alive by eating fishes he caught from the water of the seas, and eating roots he dug up from the mountain forests.

Once, when he was roaming around, he reached the village of a rich man. As he entered this village, it appeared to be the village of a mighty, rich man.

As the Orphan Boy entered the house of this rich man, he greeted him.

When the rich man asked: 'Welcome, son, where did you come from, and where is your village and house?' he answered: 'I have not father nor mother, village nor home, I am a person roaming around.'

Well then. The rich man said: 'May it never be said that you did not find a magnificent man who would hire you,' and he offered the boy food.

The rich man said: 'Work for me for three years. Thereafter I will give you whatever you want and need.'

Then the boy said: 'Agreed - in that case, my lord, after I have worked for you for three years, when I leave, I will strike you three times on your back.' The rich man agreed and said: 'So be it.'

Well then, The Orphan Boy worked for three years in the rich man's village, he herded the livestock-[?], and he worked until his back and neck were broken.

When the Orphan Boy thought about it, it appeared that not just three years had passed, as was agreed upon, but five-six years.

The Orphan Boy said: 'You are such a sly scoundrel, why have you used me all this time as a slave?' and as he jumped into the house and struck the rich man once on his forehead, he fainted; and when he struck him a second time, he smashed his brains out; and when he struck him the third time, he struck him dead.

The Orphan Boy said: 'This I have done to the rich man that could not bear my striking him. He exploited the fruits of my labour, and his stinginess became so bad that he swallowed his own saliva. It is no lie that he has threatened my life, tortured me, and that the throat of this scoundrel [...] and his spotted eye squints [...].' And he made livestock of the rich man's livestock-[?] and divided them among the people, and he settled down where paths climb up from the plains and where the saddle shaped slopes arise from the lowlands, and he lived a long time, listening to the good mouth of the people, and he lived content in happiness and prosperity until he grew old!


The tales of [...], The Orphan Boy, [...] were recorded by O. K.-Ch. Daryma.

Source

  • Čančï-čöö. Demir-Šilgi ahttïg Tevene-Möge: Tïva tooldar [Tevene-Möge with the horse Demir-Šilgi: Tuvan Folktales]. Kyzyl: Tyvanyŋ Nom Ündürer Cheri, 1972. 286-287.